આપણે બાળક જેવી નિર્દોષતા કેમ ગુમાવી દીધી? — શુદ્ધતાથી પડેલા પડછાયા સુધીની મુસાફરી
જ્યારે આપણે જન્મીએ છીએ, ત્યારે આપણે નિર્વિકાર આવીએ છીએ — શુદ્ધ, નિર્દોષ અને કુદરતી.
બાળકની આંખો દરેક વસ્તુમાં અદ્ભુત જોયે છે, હૃદય ખુલ્લું હોય છે, વિશ્વાસથી ભરેલું, પ્રેમથી છલકાતું.
બાળક કદી ન્યાય નથી કરતું, સ્પર્ધા નથી કરતું, કે નાટક નથી કરતું — તે માત્ર હોય છે.
દરેક સ્મિત પર, દરેક નાના પ્રયાસ પર પ્રશંસા મળે છે.
લોકો — માતા-પિતા, શિક્ષક, સગા, અંજાણાં — સૌના ચહેરા પર મમતા હોય છે.
પ્રેમ, ઉત્સાહ અને સ્વીકાર મફતમાં મળે છે.
તે વિશ્વ સુરક્ષિત લાગે છે, જ્યાં “તું જે છે તે જ પૂરતું છે.”
પણ પછી ક્યાંક, ધીમે ધીમે, એ વિશ્વ બદલાઈ જાય છે...
પ્રથમ આઘાત: નિર્દોષતાનો અંત
જ્યારે કોઈ શાળામાં હસે, તુલના કરે, કે ઉપેક્ષા કરે — અંદર કંઈક તૂટી જાય છે.
શાંત રીતે, પણ ઊંડે સુધી.
અમેરિકન સાયકોલોજિકલ એસોસિએશન (2019) ના એક અભ્યાસ મુજબ, બાળક સાત વર્ષની ઉંમરે જ પોતાના પર સમાજના અભિપ્રાયની અસર અનુભવવા લાગે છે.
અગાઉ જે આનંદ “હોય” માં હતો, તે હવે “બનવું” માં ફેરવાઈ જાય છે.
અહીંથી આપણે શીખીએ છીએ કે સ્વીકાર મેળવવા માટે આપણને પોતાની જાતને બદલવી પડશે.
કિશોરાવસ્થા: સ્પર્ધાની ભ્રમના ભવરમાં
ટીનેજ વયે આપણે તુલના, પ્રતિસ્પર્ધા અને અપેક્ષાની ચકરમાં ફસાઈ જઈએ છીએ.
હવે પ્રશ્ન “તું કોણ છે” નો નથી, પણ “તું બીજાથી કેટલું સારું છે” નો છે.
યુનિસેફ (2022) ના સર્વે મુજબ 74% કિશોરો સતત દબાણ અનુભવે છે કે તેમને પોતાના મિત્રો કરતાં વધુ સારું કરવું જ પડે.
આ દબાણ આનંદને ચિંતા સાથે બદલી નાખે છે.
રમત પ્રેમ બની જાય છે, જીવન પરફોર્મન્સ બની જાય છે.
અહીંયા થી જ આપણું બાળકીયા સૌંદર્ય ધીમે ધીમે ગાયબ થવા લાગે છે.
પ્રૌઢાવસ્થા: બચાવના પડછાયા
પછી આવે છે “વાસ્તવિક” જીવન — નોકરી, સંબંધ, લગ્ન, સમાજ.
અહીં દુનિયા શીખવે છે કે નિર્દોષતા નહિ, ચતુરાઈ જરૂરી છે.
અહીં “સાચું” હોવું નબળાઈ કહેવાય છે.
અને ત્યાંથી આપણે ચહેરા પર ચહેરો પહેરવા લાગીએ છીએ — એક પછી એક સ્તર.
હસીએ છીએ જ્યારે રડવું હોય,
કહીએ છીએ “હું ઠીક છું” જ્યારે અંદર તૂટી રહ્યા હોઈએ,
પ્રાપ્ત કરીએ છીએ — સ્વીકારની આશામાં.
પણ અંદરથી?
અંદરથી આપણે હજી એ બાળકને શોધી રહ્યા છીએ — જે નિર્ભય હસતું હતું, નિઃશંક પ્રેમ કરતું હતું, અને ફક્ત “હોય” હતું.
હાવર્ડ યુનિવર્સિટી (2021) ના અભ્યાસ મુજબ, ૩૫ વર્ષની ઉંમર સુધીમાં ૮૦% લોકો દરરોજ પોતાની સાચી લાગણીઓ છુપાવે છે, ફક્ત “મજાક અને કોઈ નહિ સમજેની ” ભીતિથી.
આ છે મોટાં થવાનો ભાવ —
નિર્દોષતા ગુમાવીએ છીએ સુરક્ષા માટે,
અને પ્રામાણિકતા ગુમાવીએ છીએ સ્વીકાર માટે.
પાછા ફરવું એટલું મુશ્કેલ કેમ છે?
ઘણા લોકો ફરી બાળક જેવી નિર્દોષતા મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે — ધ્યાન, થેરાપી, આધ્યાત્મિક માર્ગથી.
પણ તે સરળ નથી.
કારણ કે વર્ષોથી બનેલી સ્તરો — ભય, લાજ, ગુલ્ટ, સ્પર્ધા, અપેક્ષા — બધા જ કવચ બની ગયા છે.
તે આપણને સુરક્ષિત રાખે છે, પણ જીવંતપણું દાબી દે છે.
ફરી બાળક થવું એટલે આ સ્તરો ઉતારવાની હિંમત રાખવી.
એટલે સ્વીકારવું કે “હું અપૂર્ણ છું, પણ સાચી છું.”
અને એ હિંમત સહેલાઈથી નથી આવતી.
પાછા જવાનો રસ્તો
બાળક જેવું થવું એ અવિજ્ઞાની બનવું નથી,
એ તો ફરી યાદ કરવું છે — જે આપણે પહેલેથી જાણતા હતા, પણ ભૂલી ગયા.
તેનો અર્થ છે —
🌸 દુનિયાને ફરી આશ્ચર્યથી જોવું.
🌸 ઓછું ન્યાય કરવું, વધુ સાંભળવું.
🌸 હસવું કારણ વિના.
🌸 પ્રેમ કરવો અપેક્ષા વિના.
🌸 અને સૌથી અગત્યનું — પોતાની જાતને પૂરતી માનવી.
કારણ કે આપણા અંદર એ બાળક આજે પણ છે,
ફક્ત રાહ જોઈ રહ્યું છે —
તમે એને ફરી યાદ કરો તે માટે.
ચિંતન માટે પ્રશ્ન:
શું તમે તાજેતરમાં તમારા અંદરના બાળકને મળ્યા છો?
તે બાળક જે એક સમયે દરેક બાબતમાં જાદુ માનતો હતો,
જેને પ્રેમ માટે કોઈ કારણની જરૂર ન હતી?
જો તમે થોડો સમય આંખો મીંચો,
અને દુનિયાનો શોર છોડીને પોતાના અંતરમાં સાંભળો,
તો એ નાનું બાળક ધીમેથી કહેશે —
“હું હજી અહીં છું… તું ફક્ત મને ભૂલી ગયો છે.”
Comments
Post a Comment